Gazzâlî hazretleri, bu ismin kuldaki tecellisini "kalbini genişletmek, herkese karşı hoşgörülü ve merhametli olmak" olarak tarif eder. Âlimler, Vâsi' isminin Allah’ın mutlak zenginliğini temsil ettiğini söylerler. Osmanlı mizaç hekimleri, "dar görüşlü ve katı" tabiatları esnetmek için bu ismi önerirlerdi. Ayet: "Allah'ın rahmeti her şeyi kuşatmıştır (Vâsi')." (Bakara 2/115)
el-Vâsi' — Sadreddin Konevî şerhi
el-Vasi, ikrâmlarının bolluğu ve nimetlerinin çokluğu nedeniyle “geniş” olandır. Onun bağışlarının çokluğu sayılamaz, nimetlerinin sayısı zikre hesaba sığmaz. *** Bilinmelidir ki: Bu ismin genel hükümlerinden birisi, bağışların yaygınlığıdır, bunların ilki ise, varlık kisvesidir. Bunun ardından ise, mevcudun bekâsı ve maslahatının bağlı olduğu şey verilmesi gelir; mevcut bu şey ile mesrur olabileceği gibi, kötülüğe de maruz kalabilir, bununla beraber sürur, talep edilen şeydir. Fakat bazen kendi başına gelebileceği gibi, bazen de kulu üzdükten sonra gelebilir. Bu üzmenin nedeni, terkip mizacı, ve mahallin arazları kabul edişidir. Çünkü arazlar ve vakalar, varlık ve hakikatleri açısından tek hükümlüdür; a'yânda bunların eserleri, şahısların mizaçlarının farklılığına göre farklılaşır. Buna örnek olarak, tat alma duyusuna safranın galip geldiği kimseyi verebiliriz. Bu kişi, balı acı hisseder. Şâyet bu kişi, “bal acıdır” derse, kendi zevkine ve bilgisine göre doğru; buna karşın acılığı bala izâfe ederken de yanlış söylemiş olur. *** Nice mizaçlar vardır ki, bir şey ile lezzetlenirler, başka mizaçlar ise o şey ile elem duyarlar; halbuki her iki durumda da o şey, birdir, hükmü mahallerde, onların mizaç, özellik ve kâbiliyetlerine göre farklılaşmıştır. Buna göre Haktan olan şey, sadece hayırdır; lezzet ve elem ise, kâbiliyetlere göre, şahsa göre değişir. Tek bir şahıs, bizzât faydalı bir şeyden zarar görebilir, nitekim sıcaklık ve soğukluktan da eza görebilir, biz biliyoruz ki, sıcaklık ve soğukluk mevsimlerin yaratıkları rızıklandırmasını temin eden sebeplerdendir. Böylece şahıs, gelecekte faydalı olacak bir şeyden şimdiki zamanda eza görür. Bu durumda zarar, faydanın ta kendisidir. Fakat insanların geneli bunu bilmezler, bunun nedeni el-Vasi'in katında perde ve örtülerin fazlalığıdır. Çünkü Hak, mağfireti geniş olandır, mağfiret ise, örtüdür. Böylelikle, rahmet umûmî olduğu gibi, örtüler de umûmî olmuştur. Sadece varlık ile örtünülür; aynı zamanda varlık, zuhûr ve izhâr edicidir; böylelikle o, zuhûr edilen şey ile örtülmüştür. ***
Kaynak: Sadreddin Konevî, Şerhu Esmâillahi'l-Hüsnâ — Ekrem Demirli tercümesi (İz Yayıncılık)
Orijinal Metin →
