el-Mukît

el-Mukît el-Mukît, rızıklanan her şeyin yiyeceğini belirli bir ölçüye göre takdir eden demektir. Bu ismin iki anlamı vardır. Bunlardan birisi, iktidar, diğeri ise rızkı ulaştırmaktır. Buna göre elMukît, rızıkları yaratan ve onları her şeye o şeylerin ölçüsüne ve onlara göre ulaştıran demektir. Bunlara örnek olarak, bedenlere yiyecekleri veya müşâhede ve imân ehlinin kalplerine de mârifeti ulaştırmayı verebiliriz. *** Bilinmelidir ki: Gıda/kût, gıdalanan kimsenin sûretinin ayakta durmasını temin eden şey demektir. Bu da, belirli bir ölçüye bağlıdır: Gıda, ulvî olabileceği gibi, süflî de olabilir; gıdanın hazineleri vardır ki, oradan belirli bir ölçüye göre iner. Buna göre, gıdanın en ulvî hazinesi ilmî mertebedir; en düşüğü ise, beşerî fikirlerdir. Bunların arasında sûrî ve mânevî hazineler bulunmaktadır. Bütün hazineler, Allah katındadır, çünkü o, varlığın aynıdır ve varlığın mertebesi/hazret, kıdemhadislik, Halık-mahlûk, kâdir-makdûr ve Melik-memluğu şâmil olduğu için, bütün mertebeleri kendinde toplar. Bunların her birisi, sahibi adına bir gıdadır. Buna göre eserler, isimlerin gıdasıdır; çünkü her isim, kendi eserinin mazhârında zuhûr eder ve her birisi kendi hakikatini/ayn mazhârın levhasında taakkul etmekle birbirlerinden ayrışırlar. *** Gıdanın üstünü, âlemlerden sema ehlinin gıdasıdır; düşüğü ise, arz ehlinden olan âriflerin gıdasıdır. “Biz ona sizlerden daha yakınız, fakat siz görmezsiniz.”[76] Birisi, Sehl b. Abdullah et-Tüsteri'ye (ks.) şöyle sormuştur: -“Kût/gıda” nedir? Şöyle cevap vermiştir: -“Ölümsüz olanı zikretmektir.” Soruyu soran şöyle demiştir: -“Biz senden bedenlerin gıdasını sorduk?” Bunun üzerine Sehl, şöyle cevap vermiştir: -“Sana ne ondan, evi banisine bırak; dilerse imar etsin, dilerse tahrip etsin.” *** Hak Teâlâ, ulvî ve süflî gıdaları muhtaçlık hastalıklarını gidermek için yaratmıştır. Her kul, efendisine muhtaçtır ve kavmin hizmetkarı onların efendisidir. Buna göre, kulun efendisinin hizmetinde olması, kulluk hakîkatinin kul üzerinde bâki kalması ve onun haklarını ifa etmek içindir; Efendi'nin kulun maslahatlarını yerine getirmesi ise, seyitlik isminin Hakta bâki kalması içindir. Çünkü mülk âleminde efendilik isminin gölgesi bulunur. Buna göre hadim, muhdumun hadim olduğu cihetten hizmet edilendir. “Bütün iş Allah'a aittir.”[77] Kafir ve hakîkatleri bu yaratılışta göremeyen perdeli kişi, âhiret diyarının kime ait olduğunu öğrenecektir. Çünkü, “Bu hayatta kör olan âhirette de kör kalacaktır.”[78] ***