el-Muhyî

el-Muhyi el-Muhyi, yaratılışı kabul istidadı olan her “ayn”ı varlık ile ihya eden demektir. *** Bilinmelidir ki: İlâhî hayat sırrı, bütün mevcutlara sirâyet etmiş, böylece bütün mevcutlar, Hakkın hayatıyla canlı olmuşlardır. Buna göre bazı mevcutların canlılığı, bakan kimselere görünürken, bazılarının hayatı ise, dünya hayatında peygamberlerin ve bazı velîlerin dışındaki sıradan insanlara gözükmez; söz konusu velîler, her şeyde bulunan “hayat” sırrının kendilerine keşf edildiği kimselerdir. Her şeye hayatın sirâyet etmesi sayesinde her şey, Yaratıcılarının senâsını tesbih ederek “natık”tırlar; sadece canlı tespih edebilir. *** Fakat, mevcutlarda iddia ortaya çıkmış ve böylece her canlı, hayatının kendisinden kaynaklandığını zannetmiştir; kalbinden gaflet ve cehalet örtüsü kalktığında ise, işin inandığının aksine olduğunu müşâhede etmiştir. Böylece öğrenmiştir ki, her şeyin hayatı Hakkın hayatından gelen bir “feyiz”dir. O, Haktır ve bir şeye hulûl etmekten ve mahalden yüce olan el-Âli ve el-Kebir 'dir; sadece nispetler ve izâfetler vardır. Nitekim Allah Teâlâ (: kutsi hadiste) şöyle buyurmaktadır: “Ben onun işitmesi ve görmesi olurum.” Aynı şekilde hayat ve ilim de birer nispettir. ***