Cimrilik Hastalığının Tedavisi

Manevi kalp hastalıklarının en tehlikelilerinden biri olan cimrilik, insanın dünya ile kurduğu hırslı bağı gösteren ve ruhu katılaştıran ciddi bir marazdır. İslam ahlakında cimrilik; yalnızca malı, parayı ve imkânları paylaşmamak değil; aynı zamanda Allah’ın verdiği nimetleri O’nun rızası doğrultusunda harcamaktan çekinmek, kalbi darlık ve korku hapsine mahkûm etmektir.

Büyük İslam alimlerinden İbn Kayyim el-Cevziyye (rahimehullah) ve İmam-ı Gazâlî, eserlerinde cimriliği kalbin helak edici marazları arasında saymış; Kur’an ve Sünnet ışığında bu hastalığın ilacını ve manevi terapi yollarını açıklamışlardır. Konu bütünlüğü için manevi hastalıklar kategorisi, Gazâlî’nin cimrilik tedavisi notu ve rızık–bereket rehberine de bakabilirsiniz. Tanım için TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Cimrilik maddesi otoriter bir referanstır.

1. Cimrilik (şuhh ve buhl) nedir? Hadis-i şeriflerdeki yeri

İslam literatüründe cimrilik iki ana kavramla ifade edilir:

• Buhl (cimrilik): Hakkı ve verilmesi gerekeni vermemek, vermekte zorlanmaktır.
• Şuhh (aşırı cimrilik ve hırs): Kalbe yerleşmiş olan bencil hırs, tutku ve başkasının elindekine de göz dikme hâlidir. Kur’an-ı Kerim’de nefsin bu hırsından korunanların kurtuluşa ereceği bildirilir: «Kim nefsinin hırsından (şuhh) korunursa, işte onlar kurtuluşa erenlerin ta kendileridir.» (Haşr Suresi, 9).

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) cimriliğin toplumsal ve manevi helak boyutunu şu sahih hadis-i şerifinde açıkça ifade buyurmuştur:

Arapça metin

إِيَّاكُمْ وَالشُّحَّ فَإِنَّهُ أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ

Okunuşu: «İyyâkum ve’ş-şuhha fe-innehu ehleke men kâne kablekum.»

Türkçe anlamı: «Aşırı cimrilikten ve hırstan sakının! Çünkü sizden öncekileri bu hâl helak etmiş; onları kan dökmeye ve haramları helal saymaya sürüklemiştir.»

(Kaynak: Müslim, Birr ve Sıla, 56)

2. İbn Kayyim ve alimlere göre cimriliğin manevi zararları

İbn Kayyim el-Cevziyye (Zâdü’l-Meâd) ve diğer büyük ârifler, cimriliğin insan ruhuna verdiği tahribatı şu noktalarla özetler:

• Gelecek korkusu ve şeytanın vesvesesi: Cimrilik, insan zihnine sürekli «fakir düşeceksin, yoksullaşacaksın» korkusu pompalar. Kur’an bu hâli şöyle haber verir: «Şeytan sizi fakirlikle korkutur ve size çirkin şeyleri emreder…» (Bakara Suresi, 268).
• Gönül darlığı ve ruhsal kasvet: Cömert insan verdikçe ruhu ferahlar, göğsü genişler. Cimri insan ise topladıkça kalbi sıkışır, sürekli bir kaybetme stresi altında yaşar.
• Kaderi ve rızkı sorgulama: Malı Veren’in Allah olduğunu unutmak, rızkı kendi çabası ve zekâsıyla elde ettiğini zannetmek (Karun psikolojisi) imanı zayıflatır.

3. Cimrilik hastalığının alimlerce tavsiye edilen tedavisi

İslam alimleri, cimriliği tedavi etmenin yolunu nefse zıt hareket etmek (mücâhede) olarak belirlemiştir. Bu hastalığın ilacı, zihinsel idrak ve fiilî uygulamalardan oluşur. Tamamlayıcı okuma: zekât ve infakın manevi şifası, sadakanın hastalıklara şifası.

A. Fiilî tedavi: infak ve ikram etmek

İbn Kayyim’e göre cimriliğin doğrudan ve etkili ilacı infak etmek, sadaka vermek ve paylaşmaktır:

• Aleyhine olan şeyi vermek: Nefsin en çok sevdiği ve kıyamadığı malı veya imkânı muhtaçlara vermek, cimrilik damarını zayıflatır.
• Düzenli sadaka: Küçük de olsa her gün veya her hafta düzenli sadaka vermeyi alışkanlık haline getirmek, kalpteki mal sevgisini kırar.
• Akraba ve ikram: Yakın akrabaya yardım etmek, misafire ikramda bulunmak ve toplumsal dayanışmaya katılmak kalbi yumuşatır.

B. Zihinsel tedavi: tefekkür ve idrak

• Gerçek sahibini hatırlamak: Mülkün gerçek sahibi Allah’tır; insan sadece geçici bir emanetçidir.
• Kefen cepsizdir gerçeği: Biriktirilen hiçbir malın kabre götürülemeyeceği, geride sadece hayır ve hasenatın kalacağı gerçeği tefekkür edilmelidir.

4. Cimrilikten sığınma ve cömertlik için okunacak dualar

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) dualarında cimrilikten bizzat Allah’a sığınmıştır. Günlük hayatta okunması tavsiye edilen dualar şunlardır:

1. Peygamberimizin cimrilikten sığınma duası

Arapça okunuşu: «Allâhumme innî eûzü bike minel-hemmi vel-hazani, ve eûzü bike minel-aczi vel-keseli, ve eûzü bike minel-cubni vel-buhli…»

Türkçe anlamı: «Allah’ım! Kederden, tasadan, acizlikten, tembellikten, korkaklıktan ve cimrilikten sana sığınırım.» (Buhârî, Deavât, 36)

2. Kalbin yumuşaması ve infak şuuru için sığınma

Arapça okunuşu: «Rabbenâ’ftah beynenâ ve beyne kavminâ bil-hakkı ve ente hayrul-fâtihîn.»

Türkçe anlamı: «Rabbimiz! Bizimle kavmimiz arasında adaletle hükmet. Sen hükmedenlerin en hayırlısısın.» (A’râf Suresi, 89)

Şifa ve arınma yalnız Allah’tandır; bu metinler vesile ve edeptir. Kesin sonuç, gayb hükmü veya teşhis iddiası yoktur. Meşru çerçeve için rukye rehberine bakınız.